ಕುಟಜ — KUTAJ

ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕ -

पूर्वमेघः — श्लोक ४

ಲಿಪ್ಯಂತರ : 

ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನೇ ನಭಸಿ ದಯಿತಾಜೀವಿತಾಲಂಬನಾರ್ಥೀ

ಜೀಮೂತೇನ ಸ್ವಕುಶಲಮಯೀಂ ಹಾರಯಿಷ್ಯನ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮ್ ।

ಸ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರೈಃ ಕುಟಜಕುಸುಮೈಃ ಕಲ್ಪಿತಾರ್ಘಾಯ ತಸ್ಮೈ

ಪ್ರೀತಃ ಪ್ರೀತಿಪ್ರಮುಖವಚನಂ ಸ್ವಾಗತಂ ವ್ಯಾಜಹಾರ ॥ ೪ ॥ 

ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಸಸ್ಯದ ಭಾಗ :

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದು:

ಕುಟಜಕುಸುಮೈಃ — ಕುಟಜದ ಹೂವುಗಳು

ಬಳಸಿದ ಭಾಗ: ತಾಜಾ ಹೂವುಗಳು
ಸ್ಥಿತಿ: ಹೊಸದಾಗಿ ಅರಳಿದವು
ಉದ್ದೇಶ: ಅರ್ಘ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಾಗತ
ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು: ಮಳೆಮೋಡ
ಸ್ಥಳ: ದೇಶಭ್ರಷ್ಟನಾದ ಯಕ್ಷನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮಗಿರಿ

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ: 

    ನಭಸ್ ಮಾಸವೆಂಬ ಮಳೆಗಾಲದ ತಿಂಗಳು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಯಕ್ಷನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗಲೆಂದು, ಮೇಘದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕ್ಷೇಮಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅವನು ಹೊಸದಾಗಿ ಅರಳಿದ ಕುಟಜ ಹೂಗಳಿಂದ ಮೇಘಕ್ಕೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. 

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅರ್ಥ:

    ಯಕ್ಷನು ಮೇಘದೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ತಾಜಾ ಋತುಮಾನದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮೇಘವನ್ನು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅತಿಥಿ ಹಾಗೂ ಸಂದೇಶವಾಹಕನಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕಾಳಿದಾಸನು ಕುಟಜವನ್ನು ಏಕೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದನು?

೧. ಇದು ಋತುಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸಂದರ್ಭವು ಮಳೆಗಾಲದ ತಿಂಗಳು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ಸಂಕ್ರಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಟಜ ಹೂವುಗಳು ಅರಳುವುದರಿಂದ, ರಾಮಗಿರಿಯ ಸಮೀಪ ಯಕ್ಷನಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಅರಳಿದ ಕುಟಜ ಹೂವುಗಳು ದೊರಕುವುದು ಸಹಜ ಮತ್ತು ನಂಬಲರ್ಹವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ.

೨. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು

ಯಕ್ಷನು ಅರಣ್ಯದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ರಾಜಮನೆತನದ ಅಮೂಲ್ಯ

ರತ್ನಗಳು, ವೈಭವಶಾಲಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕುಟಜವು ಅರಣ್ಯವೃಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಹೂವುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

೩. ಇದರ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಾಗತಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ

ತಾಜಾ ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳು ದೃಶ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಪವಿತ್ರವೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸುವ ಮೊದಲು ಮೇಘವನ್ನು

ಸನ್ಮಾನಿಸಲು ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ.

೪. ಇದು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ

ಮೇಘವೂ ಕುಟಜ ಹೂವುಗಳೂ ಋತುಸೂಚಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆಯು ವಿರಹದ ಋತು ಈಗ

ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಆಶೆಯ ಋತುವಾಗಿಯೂ ಮಾರ್ಪಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೫. ಇದು ಮೇಘವನ್ನು ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ

ತನ್ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಯಕ್ಷನು ಆತಿಥ್ಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಡವಸ್ತುವೆಂದು ಕಾಣುವ ಮೇಘವು ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದ

ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

೬. ಇದು ಯಕ್ಷನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆತುರವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ

ಅಪರೂಪದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಹೂವನ್ನು ಹುಡುಕುವವರೆಗೆ ಯಕ್ಷನು ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮುಂದೆ

ಲಭ್ಯವಿರುವ ತಾಜಾ ಹೂಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆತುರವು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ

ಸಾಧಿಸಲು ಅವನು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

೭. ಇದು ಮಾನವ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಲೋಕವನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುತ್ತದೆ

ಯಕ್ಷನ ದುಃಖ, ಮಳೆಮೋಡ, ಹೂಬಿಟ್ಟ ಮರ ಮತ್ತು ಅಲಕೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯಾಣ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಸೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಕೇವಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ದೃಶ್ಯವಲ್ಲ;

ಅದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.

೮. ಇದು ಮೇಘದೂತನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ

ಕುಟಜವು ಕಾವ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಅರ್ಪಣೆಯು ಮೇಘದ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ

ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾಳಿದಾಸನು ಕುಟಜವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಅದು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ತಾಜಾ ಅರಣ್ಯಹೂವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳು ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಆಶೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ಕುಟಜ ಹೂಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟನಾದ ಯಕ್ಷನು ಮೇಘವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಕೃತಿಘಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಂದೇಶವಾಹಕನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.